Nöbetçi Eczaneler
Tüketilen gıdaların sindirilerek kana geçmesi ve pankreastan salgılanan insülin hormonu aracılığıyla hücrelere taşınması hayati bir süreçtir. Ancak bu mekanizmanın aksaması,glikozun kanda birikmesine ve zaman içerisinde damar yapısından sinir sistemine, kalpten böbreklere ve gözlere kadar pek çok hayati organı tehdit etmesine yol açar. Medicana Konya Hastanesi Beslenme ve Diyetetik Uzmanı Dyt. Merve Sena Nazlı, diyabetin yalnızca tatlı tüketimiyle açıklanamayacağını; genetik yatkınlık, insülin direnci, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite düzeyi gibi birçok faktörün bu süreçte etkili olduğunu vurgulamaktadır.
DİYABET TÜRLERİ VE TEMEL ÖZELLİKLERİ NELERDİR?
Farklı klinik tablolara sahip olan diyabet, ortaya çıkış nedenlerine ve insülin mekanizmasının etkilenme biçimine göre sınıflara ayrılır. En yaygın karşılaşılan türler arasında Tip 1 diyabet, Tip 2 diyabet ve gebelik sürecinde görülen gestasyonel diyabet yer alır. Bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırması sonucu gelişen Tip 1 diyabet, pankreasın yeterli insülin üretememesiyle karakterizedir. Genellikle çocukluk veya gençlik döneminde başlasa da her yaşta görülebilir ve yaşam boyu insülin tedavisi gerektirir. Beslenme hatalarından kaynaklanmayan bu türün yanı sıra, en sık rastlanan form olan Tip 2 diyabet ise vücudun insülin üretmeye devam etmesine rağmen hücrelerin bu hormona karşı duyarsızlaşmasıyla ortaya çıkar. Genetik yatkınlık, aşırı kilo, hareketsiz yaşam ve yaşlanma Tip 2 diyabetin riskini artıran unsurlar arasında bulunurken tedavisinde kişiye özel beslenme, egzersiz ve tıbbi destek uygulanır. Bunların dışında, gebelik öncesinde diyabeti olmayan anne adaylarında hamilelik döneminde ortaya çıkan gestasyonel diyabet, gebelik hormonlarının insülin duyarlılığını azaltmasıyla tetiklenir ve genellikle gebeliğin 24 ila 28. haftaları arasındaki tarama testleriyle tespit edilir.
İNSÜLİN DİRENCİ VE DİYABET TANI YÖNTEMLERİ
İnsülin direnci tek başına bir diyabet türü olmasa da, hücrelerin insüline yeterince yanıt verememesi durumu olarak Tip 2 diyabetin en büyük habercisidir. Karın bölgesindeki yağlanma, hareketsiz yaşam ve fazla kilo direnci tetikleyen unsurlar arasında bulunur. Sürecin kontrol altına alınamaması durumunda prediyabet ve sonrasında diyabet gelişme riski artış gösterir. Hastalığın teşhisi ise çeşitli laboratuvar testleriyle konulur. Açlık kan şekeri, son 2-3 aylık ortalamayı veren HbA1c, oral glikoz tolerans testi ve rastgele kan şekeri ölçümleri tanı sürecinde kullanılan temel yöntemlerdir. Değerlerin normalin üzerinde ancak diyabet sınırının altında olması durumunda kişi prediyabet kategorisinde değerlendirilir.
DİYABETTE BESLENME VE YAŞAM TARZI YÖNETİMİ
Diyabet yönetiminde en kritik basamaklardan biri kuşkusuz kişiye özel planlanan beslenme tedavisidir. Herkes için geçerli tek tip bir liste bulunmamakla birlikte, karbonhidrat kaynaklarının kalitesi ve miktarı büyük önem taşır. Beyaz ekmek, şekerli içecekler ve rafine unlu gıdalar yerine kurubaklagiller, lifli sebzeler, taze meyveler ve tam tahıllı alternatifler tercih edilmelidir. Öğünlerin dengeli dağıtılması, uzun süre aç kalınmaması ve lifli gıdalarla sindirimin yavaşlatılması kan şekerindeki ani dalgalanmaların önüne geçer. Ayrıca protein kaynakları ile sağlıklı yağların uygun porsiyonlarda tabağa dahil edilmesi gerekir. Beslenmenin yanı sıra tempolu yürüyüş, yüzme ve direnç egzersizleri gibi düzenli fiziksel aktiviteler kasların glikozu daha etkin kullanmasını sağlayarak insülin duyarlılığını artırır. Uzmanlar, sağlıklı bir yaşam için doğru beslenme ile hareketli yaşam tarzının bir bütün olarak benimsenmesi gerektiğinin altını çizmektedir.